Bu, SSP’ye başlamadan önce sorabileceğiniz en önemli sorulardan biri olabilir. Çünkü eğer arkasındaki teori tartışma konusuysa, bu sizin için ne anlama gelir? Biz, yüzeysel bir güvence vermektense dürüst ve incelikli bir cevap vermeyi tercih ediyoruz. Kısa cevap: evet, eleştiriler var — ve bu, gelişmekte olan bir bilim dalında tam da bekleyebileceğiniz bir durumdur.

Eleştirinin konusu nedir?

Polivagal teori, birçok klinisyen ve danışan arasında popülerdir, ancak bazı bilim insanları bu teorinin bazı yönlerini eleştiriyor. Eleştiriler özellikle belirli evrimsel ve anatomik varsayımlar teoride — örneğin, teoriye göre sinir sisteminin belirli bölümlerinin nasıl gelişmiş olabileceği konusunda. Paul Grossman gibi araştırmacılar bu konuda yayınlar kaleme almışlardır. Polyvagal Enstitüsü ve dünyanın dört bir yanındaki klinisyenler de bu konuda kapsamlı tepkiler vermişlerdir.

Dikkat edilmesi gereken nokta: Bu tartışma, teorik dayanak, insanların bu uygulamalardan fayda sağlayıp sağlamadıkları sorusuyla ilgili değil. Bu, temel bir farktır. Bir model, pratik değeri korunurken bazı noktalarda revize edilebilir.

İki taraf, tek görüşme

İki tarafı yan yana koyduğunuzda tartışma en net şekilde ortaya çıkıyor. Kabaca bakıldığında, birbirine zıt iki grup var ve her ikisinin de haklı olduğu noktalar var.

Klinik kamp: "terapötik bir devrim"

Birçok travma terapisti ve tanınmış uzman için — örneğin Bessel van der Kolk ve Deb Dana — polivagal teori vazgeçilmez hale gelmiştir. Hollanda ve Belçika’da da travmaya duyarlı birçok profesyonel bu modeli benimsemektedir. Neden bu kadar hevesliler?

• Bu, suç sorusunu ortadan kaldırır. Bu teori, donma ve bayılma tepkilerini açıklıyor. Kötü bir olay yaşayan birçok kişi, o anda ne mücadele etmedikleri ne de kaçmadıkları için utanç duyar. Bu teori, aşırı güvensizlik durumunda sinir sisteminin kontrolü ele aldığını ve hayatta kalmak için dorsal pozisyonu (yere uzanmak, enerji tasarrufu yapmak) seçtiğini göstermektedir. Bu bir başarısızlık değil; bu hayatta kalmaktır.
• Vücuda bir dil kazandırır. Nöroalgılama (tehlikeyi bilinçsizce algılama) ve eşdüzenleme (başka birinin varlığıyla güvenlik hissetme) gibi kavramlar, terapiste ve danışana bedensel stres tepkilerini ifade etmek için somut kelimeler sunar.
• Bu, konuşmanın tek başına çoğu zaman neden yeterli olmadığını açıklıyor. Bu, nefes alma, ses kullanımı ve göz teması neden sinir sistemini tekrar güvenli duruma getirmeye yardımcı olduğuna dair mantıklı bir temel sunuyor.

Sıkça duyduğunuz klinik bilgelik şudur: Biyolojik açıdan her şey virgülün ötesine kadar doğru olmasa bile, tedavi odasında işe yarıyor — insanların iyileşmesine yardımcı oluyor ve huzur veriyor.

Nörobilimci kesim: "biyolojik kurgu"

Diğer tarafta ise nörobiyologlar, fizyologlar ve eleştirel psikologlar yer alıyor. Bu eleştiri yıllardır kaynıyordu, ancak psikofizyolog Paul Grossman’ın geniş bir bilim insanı grubuyla birlikte, söz konusu teorinin bilimsel olarak savunulamaz olduğunu belirten kapsamlı bir makale yayınlamasıyla doruk noktasına ulaştı. En önemli argümanları şunlar:

• Evrimle ilgili yanlış kanılar. Porges, sinir sisteminin üç net evrimsel aşamada geliştiğini ve sosyal (ventral) vagus sinirinin memelilere özgü bir özellik olduğunu öne sürer. Biyologlar ise sürüngenlerin ve amfibilerin de benzer yapılara sahip olduğunu ve sosyal davranışlar sergilediğini belirtiyor; evrimsel "merdiven" modelinin fazla basitleştirilmiş olduğu düşünülüyor.
• Anatomik aşırı basitleştirme. Vagus sinirinin işleyişi, üç basit durumdan çok daha karmaşıktır. Belirli beyin çekirdeklerinin kalp ritmini nasıl yönettiğine dair bazı iddialar, modern fizyolojik araştırmalar tarafından çürütülmüştür.
• Değerlendirilmesi zor. Eleştirmenler, bu teorinin bu şekilde ifade edildiği için bilimsel olarak çürütülmesinin neredeyse imkânsız olduğunu düşünüyorlar.

Porges buna karşılık, eleştirmenlerinin teoriyi fazla harfiyen ve mekanik bir şekilde yorumladıklarını, bu nedenle de modelin sistemik ve işlevsel değerini gözden kaçırdıklarını belirtti.

Bizim bu konuyu nasıl ele aldığımız

Bilimsel tartışmayı ciddiye almayı ve sanki hiçbir şey olmamış gibi davranmamayı önemli buluyoruz. Bir süre önce bir danışanımız, polivagal teorinin "öldüğü" şeklindeki kışkırtıcı başlığıyla dikkat çeken eleştirel bir makaleyi bize gösterdiğinde, özellikle de bu makaleye gelen tepkiler aracılığıyla konuyu yeniden derinlemesine incelemeye başladık.

Vardığımız sonuç, her şeyi bir kenara atmak değil, dilimizi daha özenli bir şekilde seçmekti. Bu nedenle, biz daha çok şundan bahsetmeyi tercih ediyoruz: polivagal çerçeve ve güvenlik bilimi kesin ve kanıtlanmış bir teoriden ziyade. Ve özellikle: değerini pratikte kanıtlayan kavramlarla çalışmaya devam ediyoruz.

• Pratik bir pusula olarak özerk durumlar (güvenlik, eylem, kapanma)
• Nöroalgılama: Güvenlik veya tehlike olup olmadığını bilinçaltında tarama
• İnteroepsiyon: Kendi vücudunu içten hissetme

Bu tartışma, bu temel gerçeği değiştirmez. Bunlar, insanların vücutlarında neler olup bittiğini anlamalarına yardımcı olan ve danışmanlık sürecinde onlara dayanak sağlayan, kullanışlı ve tanıdık kavramlardır.

Müşterilerimizden birinin yaptığı bu özet durumu çok güzel özetliyor. Daha sakin hissetme, daha iyi uyuma ya da daha az kolayca aşırı uyarılma deneyimi, bilimin altta yatan her mekanizmayı tam olarak açıklayabilip açıklayamadığı sorusundan bağımsızdır. Tıpta etkili olan birçok yaklaşım bir zamanlar böyle başlamıştı: önce işe yaradı, sonra nedenini giderek daha iyi anladık.

Bu senin için ne anlama geliyor?

İşin güzel yanı şu: SSP’yi deneyimlemek için hiçbir teoriyi benimsemenize gerek yok. Bir modele inanmanıza, bilimsel bir tutum sergilemenize ya da akademik bir tartışmada taraf tutmanıza gerek yok. Dinlersiniz ve bunun size daha fazla huzur ve güvenlik sağlamaya yardımcı olup olmadığını kendiniz fark edersiniz.

Sana vaat edebileceğimiz tek şey dürüstlüktür. SSP’nin mucizevi bir çare olduğunu ya da her şeyin en ince ayrıntısına kadar kanıtlandığını asla iddia etmeyeceğiz. Size bildiklerimizi, halen araştırılmakta olan konuları ve sınırların nerede olduğunu anlatacağız. Bu şeffaflığı, güzel bir hikayeden daha önemli buluyoruz — çünkü bize gelen insanlar genellikle çok şey denemiş ve gerçekçi bir tabloya hak kazanmışlardır.